Hướng tới chào mừng 70 năm thành lập Học viện Nông nghiệp Việt Nam (12/10/1956–12/10/2026), ngày 7/10/2026, Nhóm nghiên cứu mạnh Công nghệ canh tác cây trồng bền vững, Khoa Nông học tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Công nghệ canh tác cây trồng bền vững trong kỷ nguyên số”. Hội thảo là diễn đàn trao đổi các kết quả nghiên cứu mới, chia sẻ các giải pháp công nghệ và kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất cây trồng, sử dụng hợp lý tài nguyên, giảm tác động môi trường và hướng tới nền nông nghiệp thông minh, phát thải thấp và bền vững.
| |
 |
| |
Mở đầu chương trình, Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Dinh trình bày nghiên cứu “Ứng dụng công nghệ IoT trong giám sát phát thải khí methane theo thời gian thực nhằm tối ưu quản lý nước tưới và phân bón trong sản xuất lúa phát thải thấp”. Hệ thống IoT tích hợp cảm biến CH₄, nhiệt độ và độ ẩm với nền tảng ThingsBoard cho phép thu thập và theo dõi dữ liệu phát thải theo thời gian thực. Kết quả cho thấy chế độ tưới ướt – khô xen kẽ (AWD) kết hợp với biochar nhả chậm vừa giảm phát thải CH₄ từ 53,3–75,0%, vừa đạt năng suất thực thu cao nhất 6,1 tấn/ha. Đây là hướng tiếp cận có triển vọng trong phát triển sản xuất lúa phát thải thấp và hỗ trợ hệ thống giám sát, báo cáo và thẩm định phát thải số (Digital MRV).
Đồng chủ đề nghiên cứu nổi bật hiện nay về canh tác lúa phát thải thấp, Tiến sĩ Vũ Duy Hoàng và cộng sự đã nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy và chế độ bón phân hữu cơ đến sinh trưởng, năng suất và phát thải CH₄ của giống lúa Việt Lai 20 trong điều kiện tưới ướt – khô xen kẽ. Kết quả cho thấy các công thức bón phân hữu cơ giúp cải thiện năng suất, đạt từ 7,80–8,08 tấn/ha, cao hơn so với công thức không bón phân hữu cơ. Tuy nhiên, việc tăng lượng phân chuồng cũng làm gia tăng phát thải CH₄ ở một số giai đoạn sinh trưởng, cho thấy giữa mục tiêu nâng cao năng suất và giảm phát thải vẫn tồn tại những đánh đổi cần được cân nhắc. Đáng chú ý, giảm mật độ cấy vẫn giúp duy trì năng suất tương đương, đồng thời góp phần làm giảm phát thải CH₄ ở giai đoạn trỗ. Kết quả này gợi mở khả năng tối ưu đồng thời mật độ cấy, chế độ bón phân và quản lý nước nhằm xây dựng quy trình canh tác lúa theo hướng năng suất cao, sử dụng đầu vào hợp lý và phát thải thấp.
Bên cạnh các nghiên cứu về canh tác lúa phát thải thấp, các giải pháp quản lý đất, dinh dưỡng và giảm tác động môi trường cũng nhận được nhiều sự quan tâm. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Giang và cộng sự đánh giá khả năng sử dụng zeolite tự nhiên để hạn chế cadimi trong đất và sự tích lũy Cd ở xà lách trong điều kiện nước tưới bị nhiễm Cd. Khi bổ sung zeolite ở mức 3%, hàm lượng Cd dễ tiêu trong đất giảm 59,09–65,22%, trong khi Cd tích lũy trong phần ăn được của xà lách giảm 57,14–63,77% so với đối chứng. Kết quả cho thấy tiềm năng của zeolite trong hỗ trợ quản lý đất và sản xuất rau theo hướng an toàn, bền vững.
Một nội dung khác tại hội thảo là báo cáo của TS. Đào Quang Nghị, Viện Nghiên cứu Rau quả, với nghiên cứu “Xác định giống hồng (Diospyros kaki) có khả năng phù hợp với điều kiện một số vùng ngoại thành Hà Nội”. Nghiên cứu tập trung đánh giá khả năng thích nghi của các giống hồng dựa trên nhu cầu lạnh, khả năng sinh trưởng, năng suất, khối lượng và chất lượng quả, từ đó lựa chọn những giống có triển vọng cho các tiểu vùng sinh thái của Hà Nội. Kết quả sàng lọc cho thấy TC1, TC2, Việt Cường và Vành Khuyên là bốn giống có tiềm năng nổi bật. Trong đó, TC1 và TC2 có ưu điểm quả khá lớn, giòn, ngọt và năng suất đạt khoảng 8–10 tấn/ha; giống Việt Cường nổi bật về kích thước, mẫu mã và chất lượng quả; còn Vành Khuyên cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện lạnh tương đương khu vực Ba Vì và đạt năng suất 8–12 tấn/ha. Từ kết quả này, tác giả đề xuất tiếp tục khảo nghiệm các giống triển vọng tại các tiểu vùng sinh thái của Hà Nội nhằm hoàn thiện cơ sở lựa chọn giống và xây dựng quy trình kỹ thuật trước khi mở rộng sản xuất.
Trong nghiên cứu về biochar và phát thải N₂O trên cây su hào, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Hạnh và cộng sự ghi nhận việc sử dụng biochar làm thông lượng N₂O–N quan sát được thấp hơn khoảng 18,9% so với không sử dụng biochar. Công thức kết hợp 50% phân hóa học và 50% phân chuồng ủ hoai đạt năng suất thực thu 40,4 tấn/ha, trong khi tổ hợp có biochar và chế độ phân bón này đạt năng suất cao nhất 41,65 tấn/ha. Kết quả cho thấy phối hợp biochar với nguồn dinh dưỡng hữu cơ và khoáng là hướng có triển vọng nhằm duy trì năng suất đồng thời hạn chế phát thải trong sản xuất rau.
Bên cạnh đó, nhiều báo cáo tập trung vào việc giảm sử dụng phân bón vô cơ, tăng cường nguồn dinh dưỡng hữu cơ và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp. Các nghiên cứu được thực hiện trên mồng tơi, đậu đũa, dưa chuột, cà chua bi, súp lơ xanh và rau muống; đồng thời đánh giá các giải pháp như sử dụng phân hữu cơ vi sinh, phân gà, biochar và chế phẩm vi sinh. Đáng chú ý, nghiên cứu trên dưa chuột Xuân Yến cho thấy thay thế 50% lượng đạm vô cơ bằng đạm từ phân gà vẫn duy trì năng suất thực thu 24,0 tấn/ha, tương đương công thức sử dụng hoàn toàn đạm vô cơ, qua đó cho thấy khả năng giảm sự phụ thuộc vào phân đạm khoáng mà vẫn duy trì năng suất cây trồng.
Hội thảo cũng mở rộng sang các giải pháp kiểm soát sinh học trong sản xuất rau nhà màng, xử lý vỏ trấu và mụn xơ dừa làm giá thể gieo ươm hoa, đánh giá biochar ủ với các nguồn dinh dưỡng khác nhau, cũng như tuyển chọn các giống cây trồng phù hợp với điều kiện sản xuất. Sự đa dạng của các chủ đề cho thấy cách tiếp cận ngày càng toàn diện trong nghiên cứu công nghệ canh tác, kết hợp giữa giống, đất, dinh dưỡng, vi sinh vật, quản lý nước, công nghệ số và kiểm soát môi trường sản xuất.
Các kết quả được trao đổi tại hội thảo không chỉ góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện các quy trình canh tác cây trồng mà còn cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của công nghệ số, công nghệ sinh học và các giải pháp canh tác phát thải thấp trong phát triển nông nghiệp bền vững. Hội thảo là hoạt động khoa học có ý nghĩa thiết thực chào mừng 70 năm xây dựng và phát triển Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đồng thời tạo cơ hội tăng cường kết nối giữa các nhà khoa học, đơn vị nghiên cứu và đào tạo trong việc phát triển và ứng dụng các công nghệ canh tác phù hợp với yêu cầu của nền nông nghiệp trong kỷ nguyên số.
Nhóm nghiên cứu mạnh Công nghệ canh tác cây trồng bền vững