Nghiên cứu đặc điểm thực vật học của cây thuốc luân thùy (Spirolobium cambodianum Baill.) trồng tại Phú Quốc Kiên Giang

Luân thùy (Spirolobium cambodianum Baill., họ Apocynaceae) là loài duy nhất của chi Spirolobium, loài có giá trị dược liệu và được sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền. Thân và rễ cây thường được dùng làm thuốc chữa đau nhức, sưng viêm và hạ sốt. Ngoài ra, loài này còn giàu các hợp chất chống oxy hóa, góp phần bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây lão hóa và bệnh lý liên quan. Luân thùy phân bố tại một số quốc gia Đông Nam Á; ở Việt Nam, Luân thùy là loài đặc hữu, chủ yếu gặp tại khu vực phía Nam, đặc biệt là đảo Phú Quốc. Do suy giảm số lượng trong tự nhiên, loài đã được xếp vào Sách đỏ Việt Nam (VU), cần được quan tâm bảo tồn và phát triển nguồn gen một cách bền vững.

Nghiên cứu của Phùng Thị Thu Hà và cộng sự về đặc điểm thực vật học của cây thuốc Luân thùy (Spirolobium cambodianum Baill.) trồng tại Phú Quốc, Kiên Giang đã góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu khoa học, bao gồm hệ thống hình ảnh, mô tả đặc điểm hình thái, vi phẫu và đặc điểm bột dược liệu của loài. Những dữ liệu này là cơ sở quan trọng phục vụ công tác nhận diện, bảo tồn và phát triển nguồn gen cây Luân thùy.

Kết quả cho thấy: Luân thùy thuộc dạng cây bụi thấp, với thân non phủ lông ngắn, thưa, trong khi thân già chuyển sang màu xám bạc. Lá đơn, hình bầu dục, mọc đối, ở gốc lá và cuống lá có tuyến nâu. Hoa mọc thành cụm ở nách lá, gần đầu cành, mỗi cụm mang hai hoa, tạo thành cụm xim hai ngả. Hoa có màu trắng, với tràng hợp hình chuông và đài hoa màu nâu đỏ. Quả 2 đại, choãi hình chữ V, đính chung cuống. Hạt hình trứng dài, dẹt, nhắn, có chùm lông ở đầu

Vi phẫu, lá có bó dẫn lớn nằm ở gân chính, hình cung, với lớp gỗ dày và mô dậu phát triển. Cuống lá có 3 bó dẫn, nhu mô nhiều. Thân non có diện tích vỏ sơ cấp và lõi lớn, trong khi thân già có gỗ thứ cấp phát triển mạnh, chiếm diện tích lớn. Rễ non có vỏ sơ cấp dày, còn rễ già có gỗ thứ cấp chiếm ưu thế trong cấu trúc của rễ.

Bột dược liệu màu nâu, không mùi, vị rất đắng với các mảnh bần, mô mềm, sợi mô cứng, tế bào đá, tinh thể  canxi oxalat và hạt tinh bột.

Hình 1. Hình thái Luân thùy A. Hình thái thân ; B. Hình thái hai mặt lá ; C. Hình thái hoa, D. Hình thái quả ; E. Hình thái hạt

Hình 2. Vi phẫu lá Luân thùy

Hình 3. Bột dược liệu Luân thùy

Phùng Thị Thu Hà – Bộ môn Thực vật