Bạch cập có tên khoa học là Bletilla striata (Thunb.) Rchb.f., thuộc chi Bletilla của họ Lan (Orchidaceae), thường mọc hoang ở đất cát sỏi giữa những mảng cỏ trên sườn núi mát mẻ, phân bố chủ yếu ở miền Nam và đông Trung Quốc - gần sông Yangtze, Nhật Bản, Hàn Quốc, tới phía Nam của Việt Nam, Thái Lan và Myanmar. B. striata vừa là cây trang trí vừa là cây thuốc quan trọng trong Y học cổ truyền giúp cầm máu và điều trị các bệnh xuất huyết khác (Xirui He & cs., 2017). Đứng trước hiện trạng bị khai thác quá mức và hủy hoại môi trường sống tự nhiên nên số lượng cây ngoài tự nhiên bị giảm nghiêm trọng (Xirui He & cs., 2017).

Nghiên cứu của Phùng Thị Thu Hà và cộng sự về đặc điểm thực vật học của loài Bạch cập Bletilla striata (Thunb.) Rchb.f trồng tại Ba Bể - Bắc Cạn đã góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu khoa học, bao gồm hệ thống hình ảnh, mô tả đặc điểm hình thái, vi phẫu và đặc điểm bột dược liệu của loài. Những dữ liệu này là cơ sở quan trọng phục vụ công tác nhận diện, bảo tồn và phát triển nguồn gen cây Bạch cập.

Kết quả cho thấy: Bạch cập là cây thân thảo lâu năm có thân rễ dạng củ nằm dưới mặt đất, thân khí sinh hình thành hàng năm, nằm trên mặt đất, mang cụm hoa trên đỉnh. Lá đơn, mọc cách, phiến lá hình mác, hệ gân hình cung, phiến lá có những nếp nhăn dọc theo các gân hình cung. Lá có bẹ, bẹ lá ôm nhau. Hoa to, màu tím hồng, tập hợp thành cụm chùm. Quả nang, hình thoi 6 cạnh. Hạt tròn, dẹt, có cánh tròn bao quanh.

Vi phẫu rễ cho thấy có biểu bì nhiều lớp (velamen). Thân rễ nhiều nhu mô dự trữ. Lá có bó mạch phát triển, đặc biệt là bó mạch ở gân chính, khí khổng tập trung ở biểu bì dưới của lá.

Bột dược liệu thân rễ màu trắng ngà, quan sát rõ các mảnh biểu bì, mạch thang, mạch xoắn, lông che chở, lông hút và nhiều hạt tinh bột.

Nghiên cứu đã thiết lập được cơ sở dữ liệu hình ảnh, bản mô tả đặc điểm hình thái, vi phẫu và bột dược liệu của cây Bạch cập được trồng tại Ba Bể - Bắc Kạn, làm cơ sở đề xuất cho công tác thu thập, giám định và bảo tồn dược liệu Bạch cập.

 
 Hình thái cây thuốc Bạch cập
 
Vi phẫu rễ và thân rễ của cây thuốc Bạch cập 
 

Bột và các đặc điểm hiển vi bột dược liệu Bạch cập

(1. Bột dược liệu; 2. Biểu bì dưới; 3. Mô mềm; 4. Mạch thang; 5. Mạch xoắn; 6. Tinh thể canxi oxalat; 7. Lông che chở; 8. Lông hút; 9, 10. Hạt tinh bột) 

 

Phùng Thị Thu Hà – Bộ môn Thực vật