Nghiên cứu đặc điểm thực vật học của cây thuốc Sâm Ấn Độ (Withania somnifera (L.) Dunal) trồng tại Thanh Trì - Hà Nội

Sâm Ấn Độ, có tên khoa học Withania somnifera (L.) Dunal, thuộc họ Cà (Solanaceae), là loài cây có giá trị lâu đời trong y học phương Đông, đặc biệt là trong hệ thống y học cổ đại Ayurveda của Ấn Độ. Với nguồn gốc từ châu Á, chủ yếu là Ấn Độ, sâm Ấn Độ còn phân bố ở các khu vực Trung Đông và một phần châu Phi.

Sâm Ấn Độ chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, giúp điều trị một loạt bệnh lý, bao gồm các loại ung thư, bệnh thoái hóa thần kinh, bệnh tự miễn, Alzheimer, và nhiều chứng bệnh khác. Bên cạnh đó, cây còn chứa các chất có khả năng điều hòa miễn dịch, được sử dụng để giảm căng thẳng, lo âu và chống viêm.

Nghiên cứu của Phùng Thị Thu Hà và cộng sự về đặc điểm thực vật học của cây Sâm Ấn Độ (Withania somnifera (L.) Dunal) trồng tại Thanh Trì – Hà Nội đã góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu khoa học, bao gồm hệ thống hình ảnh, mô tả đặc điểm hình thái, vi phẫu và đặc điểm bột dược liệu của loài. Những dữ liệu này là cơ sở quan trọng phục vụ công tác nhận diện, bảo tồn và phát triển nguồn gen cây Luân thùy.

Kết quả cho thấy: Sâm Ấn Độ là cây bụi nhỏ, phân cành tỏa rộng. Rễ phình to thành củ có đường kính 1,5- 2cm với vỏ nâu nhạt, thịt củ màu trắng, phân nhánh ít. Thân non, lá và hoa đều phủ lông biểu bì hình sao. Thân phân nhánh lưỡng phân không đều. Lá đơn, mọc cách, phiến hình bầu dục, mép nguyên, hệ gân lông chim nổi rõ ở mặt dưới; ở cành mang hoa lá chuyển sang mọc đối. Cụm hoa xim mang 2-10 hoa; mẫu 5, đài và tràng hợp hình chuông, bầu trên. Quả mọng, hình cầu, màu đỏ cam, có đài tồn tại, mang 20-30 hạt/quả. Hạt hình quạt hoặc hình thận dài, vỏ nâu nhạt, có vân hình mạng lưới.

Vi phẫu rễ có tiết diện hình tròn và có các ống tiết nằm xen kẽ trong nhu mô vỏ. Vi phẫu thân bao phủ bởi lông biểu bì hình sao, có bó dẫn chồng chất kép và nhu mô nhiều. Vi phẫu lá có bó dẫn hình vòng cung ở cuống và ở gân lá, biểu bì phủ lông hình sao.

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi đã góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu hình ảnh, bản mô tả đặc điểm hình thái, vi phẫu của cây Sâm Ấn Độ được trồng tại Thanh Trì – Hà Nội. Từ cơ sở dữ liệu đã xây dựng làm cơ sở cho công tác bảo tồn và xây dựng vùng trồng Sâm Ấn độ tại Thanh Trì – Hà Nội và các vùng sinh thái tương đồng.

Hình 1. Đặc điểm hình thái cơ quan sinh dưỡng của cây thuốc Sâm Ấn Độ trồng tại Thanh Trì – Hà Nội. A. Hình thái toàn cây (1. Rễ; 2. Thân; 3. Lá); B. Lát cắt ngang qua củ; C. Thân phân nhánh lưỡng phân; D, Hình thái thân non; E. Hình thái thân già;  F. Hình thái hai mặt lá (trái: mặt trước; phải: mặt sau); G. Cành sinh dưỡng; H. Cành mang hoa; I. Biểu bì trên (×1000); K. Biểu bì dưới (×1000) (mũi tên chỉ khí khổng)

Hình 2. Đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản của cây thuốc Sâm Ấn Độ trồng tại Thanh Trì – Hà Nội. A. Hình thái cụm hoa; B,C. Hình thái 1 hoa; D, E. Mặt ngoài và mặt trong của đài; F, G. Mặt ngoài và mặt trong của tràng; H. Hình thái nhị; I. Hình thái hạt phấn; K. Hình thái nhụy; L. Lát cắt ngang qua bầu;  M. Hình thái quả non và quả chín; N. Lát cắt ngang qua quả non; O. Hình thái hạt

Hình 3. Vi phẫu thân già của cây thuốc Sâm Ấn Độ trồng tại Thanh Trì – Hà Nội. 1. Lông biểu bì;  2. Biểu bì; 3. Mô dày; 4. Nhu mô vỏ; 5. Nội bì; 6. Libe ngoài; 7. Tượng tầng; 8. Gỗ; 9. Libe trong; 10. Nhu mô lõi

Phùng Thị Thu Hà – Bộ môn Thực vật